تعلیم و تربیت در اسلام: دیدگاه شهید مطهری

در مسیر فهم عمیق‌تر مفهوم تعلیم و تربیت، بی‌تردید باید نگاهی جامع و دقیق به دیدگاه‌های بزرگان دینی و فکری داشت. یکی از آن بزرگواران، شهید مرتضی مطهری است که با دیدگاه‌های فلسفی، عرفانی و اخلاقی‌اش، نوری خاص بر موضوعات تعلیم و تربیت در اسلام افکنده است. او بر اهمیت تعلیم و تربیت در اسلام تأکید ویژه‌ای داشت و معتقد بود که این دو عنصر، پایه‌های اصلی ساختن فرد و جامعه هستند. در ادامه، به صورت جامع و مفصل، دیدگاه شهید مطهری در رابطه با تعلیم و تربیت در اسلام را بررسی می‌کنیم.
مفهوم تعلیم و تربیت در اسلام
در اسلام، تعلیم و تربیت نه تنها به معنای آموزش علمی و فنی محدود نمی‌شود، بلکه شامل تربیت اخلاقی، روحی، معنوی و اجتماعی نیز است. این نگرش، نشان می‌دهد که اسلام همه ابعاد وجودی انسان را مورد توجه قرار می‌دهد. شهید مطهری بر این باور است که تعلیم، فرآیندی است که فرد را برای انجام وظایف دینی، اخلاقی و اجتماعی آماده می‌سازد، و تربیت، پرورش آن استعدادها، ارزش‌ها و خصایص انسانی است. او می‌گفت که این دو، مکمل یکدیگرند و بدون تربیت صحیح، علم و دانش نمی‌تواند کارآمد باشد.
تعلیم و تربیت از دیدگاه شهید مطهری
شهید مطهری معتقد است که در اسلام، تعلیم و تربیت، وظیفه‌ای همگانی است و جایگاه خاصی دارد. او بر این نکته تأکید می‌کرد که تعلیم و تربیت باید به صورت هدف‌مند و بر اساس اصول قرآن و سنت، انجام پذیرد. او می‌گفت که اسلام، تعلیم را وسیله‌ای برای تعالی انسان و تربیت را ابزاری برای رسیدن به کمالات انسانی می‌داند. بنابراین، هدف نهایی تعلیم و تربیت در اسلام، ساختن فردی است که هم از نظر علمی، هم از نظر اخلاقی و روحی، کامل باشد.
نقش معلم و مربی در تعلیم و تربیت اسلامی
شهید مطهری بر نقش معلم و مربی در فرآیند تعلیم و تربیت تأکید زیادی داشت. او معتقد بود که معلم باید نمونه کامل اخلاق و دانش باشد، زیرا اثرگذاری او در تعلیم، مستقیم و بی‌واسطه است. معلم در اسلام، نه تنها باید علم را انتقال دهد، بلکه باید نقش الگو را هم ایفا کند. در حقیقت، معلم، باید در رفتار، گفتار و کردار خود، نمونه‌ای از آنچه می‌خواهد آموزش دهد، باشد.
مبانی تربیت در اسلام از نگاه شهید مطهری
از دیدگاه شهید مطهری، مبانی تربیت در اسلام بر چند اصل اساسی استوار است. اول، توحید، که نقش محوریت را در تربیت ایفا می‌کند و انسان را به سمت عبودیت و بندگی خدا راهنمایی می‌کند. دوم، عدالت، که در تربیت انسان، نقش اساسی دارد و فرد را به سمت رعایت حقوق دیگران و ایجاد جامعه‌ای منسجم و عادل سوق می‌دهد. سوم، محبت و رحمت، که در تربیت اسلامی، جایگاه ویژه‌ای دارد و به انسان احساس همدلی و هم‌پیمانی می‌بخشد.
روش‌های تربیت در اسلام بر اساس دیدگاه شهید مطهری
شهید مطهری معتقد است که تربیت در اسلام باید بر اساس روش‌های مؤثر و کارآمد باشد. یکی از این روش‌ها، تربیت عملی است؛ یعنی به جای صرفاً آموزش نظری، فرد باید در محیط‌های عملی قرار گیرد و تجربه کند. روش دیگر، تربیت اخلاقی و معنوی است؛ که از طریق آموزش قرآن، حدیث و دعا، روح انسان تقویت می‌شود. همچنین، تشویق و تنبیه، نقش مهمی در فرآیند تربیت دارد، ولی باید با ظرافت و در راستای ارزش‌های اسلامی انجام شود.
نقش خانواده و جامعه در تعلیم و تربیت اسلامی
شهید مطهری بر این باور است که خانواده، اولین و مهم‌ترین نهاد تربیتی است. خانواده باید محیطی پرمحبت، امن و اخلاق‌مدار باشد، تا فرزندان در آن رشد کنند. همچنین، جامعه نقش بسیار مهمی در تربیت فرد دارد؛ زیرا ارزش‌ها، فرهنگ و قوانین جامعه، بر شکل‌گیری شخصیت انسان تأثیرگذار است. او بر اهمیت مشارکت فعال و همگانی در تعلیم و تربیت تأکید می‌کرد، و معتقد بود که باید بین خانواده، مدرسه و جامعه هماهنگی و انسجام وجود داشته باشد.
تعلیم و تربیت در اسلام، هدف‌مند و جامع
در نهایت، شهید مطهری بر این باور است که تعلیم و تربیت در اسلام باید هدف‌مند، جامع و مبتنی بر اصول دینی باشد. یعنی، نباید تنها به انتقال دانش و مهارت‌های عملی محدود شود، بلکه باید انسان‌ها را به سمت خدا، اخلاق، و ارزش‌های انسانی سوق بدهد. او تأکید می‌کرد که تربیت اسلامی، انسان را به کمالات معنوی و اخلاقی می‌رساند و او را آماده می‌کند تا در جامعه، نقش مؤثر و سازنده‌ای ایفا کند.
در جمع‌بندی، می‌توان گفت که دیدگاه شهید مطهری درباره تعلیم و تربیت در اسلام، بسیار عمیق، جامع و پرمحتوا است. او بر تأثیرگذاری آموزش صحیح، نقش الگو بودن مربیان و اهمیت تربیت اخلاقی و معنوی تأکید می‌ورزد. در حقیقت، او معتقد است که تعلیم و تربیت، کلید رستگاری انسان و جامعه است و بدون آن، دستیابی به کمال و سعادت ممکن نیست. این دیدگاه‌ها نه تنها در زمان خودش، بلکه در دوران معاصر نیز، راهنمایی برای نظام‌های آموزشی و تربیتی است و نقش مهمی در شکل‌گیری انسان‌های کامل و صالح دارد.

تعلیم و تربیت در اسلام (تعلیم و تربیت از دیدگاه شهید مطهری)

  Ø تعلیم و تربیت یعنی ساختن  افراد انسان هاست.   Ø در یک مکتب که دارای هدف های مشخص اقتصادی، سیاسی و ... است، باید تربیت انسان ها مدنظر قرار گیرد. زیرا طرح های اقتصادی، سیاسی و ... توسط انسان پیاده می گردد. بنابراین افراد باید آموزش ببینند و طوری پرورش پیدا کنند که بتوانند طرح های موردنظر را پیاده نمایند. Ø Ø از آن جا که جامعه از افراد تشکیل شده است اهداف فرد، اهداف جامعه را نیز در بر می گیرد. زیرا ساختن فرد مقدمه ای برای ساختن اجتماع است. Ø Ø حال باید دید انسان نمونه اسلام که باید پرورش یابد، چگونه انسانی است و از چه متد و روشی باید برای تربیت استفاده کرد. در حال حاظر چگونه می توان تعلیم و تربیت قدیم را با تعلیمات اسلامی ( بر طبق آیات و روایات ) انطباق داد و چه مسائلی را باید حذف کنیم یا به آن اضافه کنیم.     23اسلاید پاورپوینت         ...

دریافت فایل